Năm 2022, khi ChatGPT chính thức ra mắt, nhiều người dự đoán nghề lập trình sẽ sớm biến mất vì AI đã có thể viết mã nguồn chỉ bằng vài câu lệnh. Chỉ sau hơn ba năm, AI không chỉ biết lập trình mà còn có thể hỗ trợ phân tích dữ liệu, thiết kế giao diện, kiểm thử phần mềm hay xây dựng những ứng dụng tương đối hoàn chỉnh.
Sự phát triển quá nhanh ấy khiến không ít học sinh băn khoăn: Liệu học Công nghệ thông tin hôm nay có còn là lựa chọn đúng? Và nếu AI ngày càng thông minh, kỹ sư CNTT cần chuẩn bị những gì để không bị tụt lại phía sau?
Thực tế, câu trả lời không nằm ở việc AI có thay thế con người hay không, mà nằm ở việc người làm CNTT sẽ thay đổi vai trò như thế nào trong kỷ nguyên AI.
AI đang thay đổi ngành Công nghệ thông tin như thế nào?
AI đã và đang thay đổi cách các kỹ sư phát triển phần mềm.
Nếu trước đây lập trình viên dành nhiều thời gian để viết từng dòng code, thì hiện nay AI có thể hỗ trợ tạo mã nguồn, phát hiện lỗi, giải thích thuật toán, viết tài liệu kỹ thuật hay tự động hóa nhiều công việc lặp lại.
Điều này giúp năng suất làm việc tăng lên đáng kể.
Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không còn cần kỹ sư CNTT.
Theo Báo cáo Future of Jobs 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), Software and Applications Developers vẫn nằm trong nhóm nghề có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất toàn cầu đến năm 2030. Đồng thời, các vị trí liên quan đến AI, dữ liệu lớn (Big Data), an ninh mạng (Cybersecurity) và FinTech cũng được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.
Bên cạnh đó, LinkedIn Jobs on the Rise và nhiều báo cáo tuyển dụng quốc tế cũng cho thấy nhu cầu nhân lực về AI Engineer, Machine Learning Engineer, Cloud Engineer, Data Engineer và Cybersecurity Specialist đang tăng nhanh hơn mặt bằng chung của thị trường lao động.
Có thể thấy, AI không làm giảm nhu cầu nhân lực CNTT mà đang tái cấu trúc thị trường việc làm, khiến doanh nghiệp cần những kỹ sư có trình độ cao hơn và đa kỹ năng hơn.
Thị trường lao động Việt Nam đang thay đổi ra sao?
Xu hướng này cũng đang diễn ra rất rõ tại Việt Nam.
Nhiều người lo ngại AI sẽ làm giảm nhu cầu tuyển dụng kỹ sư CNTT. Tuy nhiên, thực tế cho thấy doanh nghiệp không tuyển ít người hơn, mà đang tuyển những nhân sự có kỹ năng cao hơn.
Theo Báo cáo Đánh giá mức độ sẵn sàng về AI của UNESCO tại Việt Nam, giai đoạn 2022–2025, Việt Nam thiếu khoảng 150.000–200.000 nhân lực CNTT mỗi năm so với nhu cầu của thị trường. Đặc biệt, nhóm nhân sự về AI, dữ liệu và bán dẫn là những vị trí khó tuyển nhất hiện nay.
Trong khi đó, TopCV cho biết CNTT – Phần mềm vẫn là nhóm ngành có mức thu nhập bình quân cao nhất trên thị trường lao động Việt Nam giai đoạn 2025–2026. Báo cáo được thực hiện từ khảo sát hơn 3.000 doanh nghiệp cùng gần 300.000 tin tuyển dụng, đồng thời cho thấy doanh nghiệp vẫn tiếp tục mở rộng tuyển dụng nhân lực công nghệ dù AI đang phát triển rất nhanh.
Ở góc độ AI, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cũng nhận định khoảng 11,5 triệu lao động Việt Nam đang làm các công việc có thể chịu tác động của AI tạo sinh. Tuy nhiên, phần lớn sự thay đổi sẽ là thay đổi nhiệm vụ trong công việc, chứ không phải AI thay thế hoàn toàn con người. Chỉ khoảng 1 triệu lao động nằm trong nhóm có nguy cơ tự động hóa ở mức cao.
Điều đó cho thấy AI đang thay đổi cách làm việc của kỹ sư CNTT, hơn là làm giảm vai trò của họ. Khi doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn vào chuyển đổi số, điện toán đám mây, AI và dữ liệu lớn, nhu cầu tuyển dụng các vị trí như Software Engineer, AI Engineer, Data Engineer, Cloud Engineer, Cybersecurity Engineer hay System Integration Engineer vẫn tiếp tục tăng.
Các “ông lớn” công nghệ nói gì về tương lai của kỹ sư CNTT?
Quan điểm của nhiều lãnh đạo công nghệ hàng đầu thế giới khá thống nhất.
Ông K. Krithivasan, CEO của Tata Consultancy Services (TCS) – doanh nghiệp dịch vụ CNTT lớn nhất Ấn Độ – cho rằng khi các hệ thống ngày càng phức tạp, vai trò của kỹ sư tích hợp hệ thống sẽ càng trở nên quan trọng và sẽ không có chuyện AI tự tạo toàn bộ phần mềm khiến kỹ sư biến mất.
Trong khi đó, Jensen Huang, CEO NVIDIA, cũng khẳng định AI không thay thế phần mềm mà khiến phần mềm trở nên thông minh hơn. AI muốn hoạt động vẫn cần hạ tầng, dữ liệu, phần mềm và đội ngũ kỹ sư xây dựng toàn bộ hệ sinh thái phía sau.
Ở góc nhìn khác, Satya Nadella, CEO Microsoft, nhận định AI đang hạ thấp rào cản để tạo ra phần mềm, nhưng đồng thời nâng cao tiêu chuẩn của người làm nghề. Những công việc đơn giản sẽ được AI hỗ trợ, còn kỹ sư CNTT cần tập trung vào tư duy hệ thống, giải quyết bài toán và khai thác AI như một công cụ làm việc.
Kỹ sư CNTT trong tương lai cần chuẩn bị những gì?
Nếu trước đây, biết một vài ngôn ngữ lập trình đã là lợi thế thì trong thời đại AI, điều đó chưa còn đủ.
Người học cần xây dựng nền tảng toàn diện hơn.
Thứ nhất, vững kiến thức nền tảng
AI có thể gợi ý cách viết chương trình, nhưng AI không thể thay người học hiểu bản chất của thuật toán hay đánh giá một giải pháp có phù hợp hay không.
Vì vậy, sinh viên vẫn cần học chắc:
- Thuật toán và cấu trúc dữ liệu.
- Lập trình hướng đối tượng.
- Cơ sở dữ liệu.
- Mạng máy tính.
- Hệ điều hành.
- Kiến trúc phần mềm.
- An toàn thông tin.
Đây vẫn là nền tảng của mọi kỹ sư CNTT.
Thứ hai, biết sử dụng AI như một “đồng nghiệp”
AI sẽ trở thành công cụ làm việc hằng ngày của kỹ sư.
Điều quan trọng không phải là tránh sử dụng AI mà là biết cách khai thác AI đúng cách.
Người học cần biết:
- Viết câu lệnh (Prompt) hiệu quả.
- Kiểm tra và đánh giá kết quả AI tạo ra.
- Phát hiện lỗi và rủi ro bảo mật.
- Kết hợp AI vào quy trình phát triển phần mềm.
Nói cách khác, AI không thay thế kỹ sư, nhưng kỹ sư biết sử dụng AI sẽ có lợi thế hơn người không biết.
Thứ ba, bổ sung kỹ năng mà AI khó thay thế
Các doanh nghiệp ngày càng đánh giá cao những kỹ năng mà AI chưa thể làm tốt như:
- Tư duy phản biện.
- Giải quyết vấn đề.
- Làm việc nhóm.
- Giao tiếp với khách hàng.
- Quản lý dự án.
- Khả năng học hỏi liên tục.
Một kỹ sư giỏi không chỉ biết lập trình mà còn phải hiểu khách hàng cần gì và biến yêu cầu đó thành giải pháp công nghệ.
Thứ tư, tăng cường ngoại ngữ
Phần lớn tài liệu công nghệ, cộng đồng lập trình và các công cụ AI hiện nay đều sử dụng tiếng Anh.
Khả năng đọc hiểu tài liệu chuyên ngành và giao tiếp bằng ngoại ngữ sẽ giúp kỹ sư tiếp cận công nghệ mới nhanh hơn, đồng thời mở rộng cơ hội làm việc tại các doanh nghiệp nước ngoài hoặc tham gia các dự án quốc tế.
Học Công nghệ thông tin tại HTT trong thời đại AI
Công nghệ thay đổi rất nhanh, vì vậy chương trình đào tạo cũng cần được cập nhật theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Tại HTT, ngành Công nghệ thông tin được đào tạo theo định hướng ứng dụng với thời lượng thực hành lớn, giúp sinh viên vừa nắm chắc kiến thức nền tảng, vừa rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp.
Sinh viên được học các học phần như:
- Lập trình phần mềm.
- Cơ sở dữ liệu.
- Thiết kế và phát triển ứng dụng.
- Mạng máy tính.
- An toàn thông tin.
- Phát triển website.
- Các công cụ và xu hướng công nghệ mới, trong đó có ứng dụng AI trong lập trình và phát triển phần mềm.
Ngoài ra, sinh viên còn có cơ hội thực tập tại các doanh nghiệp đối tác của Nhà trường, tiếp cận môi trường làm việc thực tế và làm quen với quy trình phát triển phần mềm hiện đại ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
AI không lấy đi cơ hội, nhưng thay đổi cách chúng ta học
Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều làm thay đổi thị trường lao động.
Internet từng tạo ra hàng triệu việc làm mới. Smartphone cũng vậy. AI nhiều khả năng sẽ tiếp tục mở ra những nghề nghiệp mà cách đây vài năm chúng ta còn chưa từng biết đến.
Vì vậy, điều quan trọng không phải là lo AI thay thế kỹ sư CNTT, mà là chuẩn bị cho mình nền tảng đủ vững để làm việc cùng AI.
Một kỹ sư biết lập trình, hiểu dữ liệu, có tư duy hệ thống, thành thạo ngoại ngữ và biết khai thác sức mạnh của AI sẽ luôn có nhiều cơ hội phát triển trong ngành Công nghệ thông tin – một trong những lĩnh vực thay đổi nhanh nhất nhưng cũng giàu cơ hội nhất của nền kinh tế số hiện nay.
